اختلال بلع | نشانه‌ها و توانبخشی علمی در کرج

اختلال بلع؛ نشانه‌ها، ارزیابی و توانبخشی علمی در کرج

اختلال بلع یا دیسفاژی می‌تواند خوردن، نوشیدن و مصرف دارو را دشوار یا ناایمن کند. سرفه هنگام غذا، گیر کردن لقمه یا کاهش وزن نشانه‌هایی نیستند که با تمرین‌های عمومی اینترنتی نادیده گرفته شوند. ارزیابی به‌موقع و توانبخشی مبتنی بر شواهد می‌تواند به انتخاب راهکار ایمن‌تر و حفظ تغذیه و کیفیت زندگی کمک کند.

اختلال بلع چیست؟

بلع فرایندی هماهنگ است که دهان، زبان، حلق، حنجره، مری و سیستم عصبی در آن نقش دارند. مشکل ممکن است در آماده‌سازی و جویدن غذا، انتقال لقمه، حفاظت راه هوایی یا عبور غذا از مری رخ دهد. نوع درمان به مرحله و علت مشکل وابسته است.

نشانه‌های هشدار

سرفه، خفگی یا تنگی نفس هنگام خوردن و نوشیدن
صدای خیس یا غرغری پس از بلع
باقی ماندن غذا در دهان یا نیاز به چند بار بلع
طولانی شدن وعده غذایی و خستگی
کاهش وزن، کم‌آبی یا امتناع از غذا
عفونت تنفسی مکرر یا تب بی‌علت
احساس گیر کردن غذا در گلو یا قفسه سینه

اگر فرد نمی‌تواند نفس بکشد یا دچار خفگی کامل شده است، وضعیت اورژانسی است. کاهش ناگهانی بلع همراه با افتادگی صورت، ضعف دست یا اختلال گفتار نیز می‌تواند نشانه سکته باشد و به اقدام فوری نیاز دارد.

چه کسانی در معرض خطرند؟

سکته مغزی، پارکینسون، آسیب مغزی، بیماری‌های عصبی‌عضلانی، سرطان سر و گردن، جراحی، زوال شناختی و برخی مشکلات رشدی می‌توانند بلع را درگیر کنند. سالمندی به‌تنهایی تشخیص اختلال بلع نیست، اما بیماری‌ها و داروها می‌توانند خطر را افزایش دهند.

ارزیابی بالینی و ابزاری

گفتاردرمانگر تاریخچه پزشکی، هوشیاری، تنفس، حرکت اندام‌های دهانی، صدا و عملکرد خوردن را بررسی می‌کند. در بسیاری از موارد برای دیدن دقیق حرکت لقمه و راه هوایی به ارزیابی ابزاری مانند تصویربرداری ویدئوفلوروسکوپی بلع یا آندوسکوپی بلع نیاز است. تصمیم باید با تیم پزشکی هماهنگ باشد.

درمان مبتنی بر شواهد چگونه انتخاب می‌شود؟

مداخله ممکن است شامل اصلاح وضعیت بدن، تغییر اندازه لقمه و سرعت خوردن، راهبردهای جبرانی یا تمرین‌های اختصاصی باشد. غلظت مایعات و بافت غذا نباید خودسرانه تغییر کند؛ هر تغییر فواید و محدودیت‌هایی دارد و باید بر اساس ارزیابی فردی باشد.

نقش خانواده و مراقب

دستورهای تیم درمان را دقیق و یکسان اجرا کنید.
فرد را هنگام غذا خوردن تنها نگذارید، اگر خطر گزارش شده است.
محیط آرام و وضعیت نشستن مناسب فراهم کنید.
نشانه‌هایی مانند سرفه، تب، خستگی و کاهش وزن را ثبت کنید.
دارو را بدون مشورت پزشک خرد یا با غذا مخلوط نکنید.

ارتباط اختلال بلع با گفتار

بسیاری از عضلات و اعصاب در گفتار و بلع مشترک‌اند؛ بنابراین پس از سکته یا بیماری عصبی ممکن است دیزآرتری، آفازی و دیسفاژی هم‌زمان دیده شوند. درمان هر حوزه هدف و ارزیابی اختصاصی دارد. خدمات بزرگسالان در صفحه گفتاردرمانی بزرگسالان در کرج توضیح داده شده است.

توانبخشی در گفتار توان‌گستر کرج

در کلینیک گفتار توان‌گستر، ارزیابی اولیه و برنامه گفتار، زبان یا بلع با توجه به وضعیت پزشکی انجام و در صورت نیاز برای بررسی ابزاری یا پزشکی ارجاع داده می‌شود. رویکرد مرکز بر ایمنی، هدف‌های قابل اندازه‌گیری و آموزش خانواده است. اصول کلی را در مقاله درمان مبتنی بر شواهد و بخش گفتاردرمانی بزرگسالان و نورولوژی بخوانید.