طبقه‌بندی اختلالات در DSM-5 | راهنمای خانواده

طبقه‌بندی اختلالات در DSM-5؛ راهنمای علمی خانواده‌ها

راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی، ویرایش پنجم و بازنگری متنی آن، یک چارچوب تخصصی برای طبقه‌بندی اختلالات است. شناخت طبقه‌بندی اختلالات در DSM-5 می‌تواند به خانواده‌ها کمک کند اصطلاحات را بهتر بفهمند؛ اما مطالعه یک فهرست هرگز جای ارزیابی بالینی و تشخیص متخصص را نمی‌گیرد.

DSM-5 چیست و چه کاربردی دارد؟

DSM زبان مشترکی برای توصیف مجموعه‌ای از نشانه‌ها، مدت، شدت و اثر آن‌ها بر عملکرد فراهم می‌کند. متخصصان با استفاده از مصاحبه، مشاهده، تاریخچه رشد، آزمون‌ها و تشخیص افتراقی تصمیم می‌گیرند. نسخه بازنگری‌شده DSM-5-TR برخی توضیحات و معیارهای متنی را به‌روزرسانی کرده است.

دسته‌های اصلی اختلالات

اختلالات عصب‌رشدی

این گروه شامل ناتوانی‌های ذهنی، اختلالات ارتباطی، طیف اوتیسم، بیش‌فعالی/نقص توجه، اختلال یادگیری ویژه و اختلالات حرکتی است. شروع آن‌ها معمولاً در دوره رشد است، اما شدت و نیاز حمایتی افراد متفاوت است.

طیف اسکیزوفرنی و سایر اختلالات روان‌پریشی

نشانه‌هایی مانند هذیان، توهم، گفتار آشفته یا افت عملکرد می‌توانند مطرح باشند. تشخیص دقیق و ارزیابی پزشکی ضروری است.

اختلالات دوقطبی و افسردگی

تغییرات پایدار خلق، انرژی، خواب و عملکرد بررسی می‌شوند. غم یا نوسان خلق روزمره به‌تنهایی تشخیص اختلال نیست.

اختلالات اضطرابی، وسواسی و مرتبط با تروما

ترس، نگرانی، وسواس یا واکنش به رویداد آسیب‌زا زمانی تشخیصی می‌شوند که معیارهای مشخص و اختلال عملکرد وجود داشته باشد.

اختلالات تغذیه، خواب و دفع

این گروه‌ها الگوهای بالینی متفاوتی دارند و گاهی به همکاری پزشکی، روان‌شناختی و توانبخشی نیازمندند.

اختلالات شخصیت و مصرف مواد

الگوهای پایدار شخصیتی یا مشکلات مرتبط با مواد تنها با بررسی جامع و حرفه‌ای تشخیص داده می‌شوند؛ برچسب‌زدن غیرتخصصی می‌تواند آسیب‌زا باشد.

اختلالات ارتباطی در DSM-5

اختلال زبان، اختلال صدای گفتار، اختلال روانی گفتار با شروع در کودکی و اختلال ارتباط اجتماعی از تشخیص‌های مرتبط با ارتباط هستند. گفتاردرمانگر مهارت‌های گفتار، زبان و ارتباط را ارزیابی می‌کند، اما تشخیص‌های رشدی و روان‌پزشکی ممکن است به تیم چندتخصصی نیاز داشته باشند.

برای نمونه، در مقاله معرفی اختلال لکنت تفاوت نشانه‌های گفتاری، عوامل همراه و اثر لکنت بر زندگی توضیح داده شده است.

تفاوت غربالگری، ارزیابی و تشخیص

غربالگری: احتمال نیاز به بررسی بیشتر را مشخص می‌کند.
ارزیابی: اطلاعات دقیق از چند منبع گردآوری می‌کند.
تشخیص: معیارها و تشخیص‌های جایگزین را بررسی می‌کند.
برنامه مداخله: بر نیازهای عملکردی فرد تکیه دارد، نه فقط نام اختلال.

چرا خودتشخیصی قابل اعتماد نیست؟

بسیاری از نشانه‌ها میان چند وضعیت مشترک‌اند. برای مثال دشواری تمرکز ممکن است با کم‌خوابی، اضطراب، مشکلات شنوایی، اختلال زبان یا ADHD مرتبط باشد. همچنین تأخیر گفتار به‌تنهایی اوتیسم را ثابت نمی‌کند. متخصص باید شدت، مدت، محیط و عوامل پزشکی و رشدی را بررسی کند.

ارتباط تشخیص با توانبخشی

نام تشخیص آغاز برنامه‌ریزی است، نه پایان آن. دو کودک با تشخیص مشابه ممکن است هدف‌های کاملاً متفاوتی در زبان، بازی، رفتار سازشی یا یادگیری داشته باشند. در توانبخشی مبتنی بر شواهد، هدف‌ها قابل سنجش و مرتبط با زندگی واقعی انتخاب می‌شوند. مقاله توانبخشی مبتنی بر شواهد این رویکرد را توضیح می‌دهد.

چه زمانی خانواده اقدام کند؟

از دست‌دادن مهارت‌های قبلی
تأخیر پایدار در گفتار، زبان یا یادگیری
دشواری قابل توجه در ارتباط اجتماعی
افت شدید عملکرد تحصیلی یا روزمره
نشانه‌های هیجانی یا رفتاری نگران‌کننده

در موارد خطر فوری برای خود یا دیگران، ارزیابی اورژانسی لازم است. برای نگرانی‌های رشدی و ارتباطی، شروع با ارزیابی تخصصی و ارجاع مناسب منطقی است.

ارزیابی گفتار و زبان در کرج

در کلینیک گفتار توان‌گستر کرج، مشکلات گفتار، زبان، روانی، ارتباط و مهارت‌های مرتبط با یادگیری بررسی می‌شوند و در صورت نیاز ارجاع به روان‌شناس، پزشک، شنوایی‌شناس یا سایر متخصصان پیشنهاد می‌شود. برای اطلاعات اوتیسم می‌توانید از اوتیسم آنلاین و برای یادگیری از وب‌سایت تخصصی اختلالات یادگیری استفاده کنید.