Eye Tracking و توجه؛ کاربردها و محدودیت‌ها

Eye Tracking و توجه؛ کاربردهای ارزیابی و محدودیت‌ها

Eye Tracking یا ردیابی چشم فناوری‌ای برای ثبت محل و مدت نگاه فرد است. این ابزار می‌تواند نشان دهد کاربر هنگام دیدن تصویر، متن، چهره یا صفحه ارتباطی به چه بخش‌هایی توجه دیداری دارد. ردیابی چشم به‌خودی‌خود یک درمان اثبات‌شده برای افزایش توجه یا تمرکز نیست؛ ارزش اصلی آن در اندازه‌گیری، پژوهش، دسترسی و کمک به طراحی ارزیابی یا آموزش است.

Eye Tracking چگونه کار می‌کند؟

دوربین‌ها و حسگرهای مخصوص، موقعیت چشم و مسیر نگاه را ثبت می‌کنند. نرم‌افزار می‌تواند شاخص‌هایی مانند مدت تثبیت نگاه، جابه‌جایی نگاه و توزیع توجه دیداری را نمایش دهد. تفسیر این داده‌ها باید با توجه به سن، همکاری، بینایی، شرایط محیط و هدف ارزیابی انجام شود.

کاربردهای بالینی و پژوهشی

بررسی الگوهای توجه دیداری در پژوهش‌های رشد و ارتباط
مطالعه نحوه نگاه‌کردن به چهره، تصویر یا متن
ارزیابی دسترسی به بعضی سامانه‌های ارتباطی برای افراد با محدودیت حرکتی
کمک به طراحی رابط‌های ارتباطی و آموزشی
ثبت تغییرات عملکردی در یک برنامه پژوهشی یا توانبخشی، در صورت وجود پروتکل مناسب

آیا Eye Tracking تمرکز را افزایش می‌دهد؟

ثبت مسیر نگاه با آموزش مستقیم توجه تفاوت دارد. مشاهده اینکه فرد به کجا نگاه می‌کند می‌تواند اطلاعات مفیدی در اختیار متخصص قرار دهد، اما از این داده نمی‌توان نتیجه گرفت که دستگاه به‌تنهایی توجه، هوش یا مهارت اجتماعی را افزایش می‌دهد. اگر هدف درمانی توجه یا یادگیری است، ابتدا علت مشکل و مداخلات دارای پشتوانه برای همان مشکل باید بررسی شوند.

کاربرد در اوتیسم

در پژوهش‌های اوتیسم از ردیابی چشم برای مطالعه الگوهای نگاه به چهره، محرک‌های اجتماعی و محیط استفاده شده است. تفاوت گروهی در پژوهش به معنی امکان تشخیص یک کودک با دستگاه Eye Tracking نیست. تشخیص اوتیسم همچنان بر تاریخچه رشد، مشاهده بالینی و ارزیابی چندمنبعی استوار است.

کاربرد در گفتاردرمانی و ارتباط

برای برخی افراد دارای محدودیت حرکتی شدید، کنترل رایانه یا ابزار ارتباط افزوده و جایگزین با نگاه می‌تواند راهی برای انتخاب واژه یا نماد باشد. در این کاربرد، هدف اصلی ایجاد مسیر ارتباطی است، نه درمان علت اختلال. انتخاب دستگاه باید با آزمون عملی، بررسی توان بینایی و حرکتی و نیازهای واقعی فرد انجام شود.

برای آشنایی با اصول انتخاب روش درمان، مقاله توانبخشی مبتنی بر شواهد را بخوانید.

محدودیت‌های تفسیر داده

نگاه‌کردن به یک ناحیه الزاماً به معنی درک آن نیست.
خستگی، نور، کالیبراسیون و حرکت سر می‌توانند بر داده اثر بگذارند.
نتایج گروه‌های پژوهشی را نمی‌توان مستقیماً به یک فرد تعمیم داد.
Eye Tracking جای ارزیابی زبان، توجه، بینایی یا روان‌شناسی را نمی‌گیرد.

چه زمانی این فناوری مفیدتر است؟

وقتی سؤال بالینی روشن باشد؛ مثلاً آیا فرد می‌تواند با نگاه یک صفحه ارتباطی را انتخاب کند، یا در یک مطالعه مشخص الگوی توجه دیداری چگونه تغییر می‌کند. استفاده صرفاً به دلیل «جدید بودن» فناوری، بدون هدف و معیار نتیجه، ارزش بالینی مشخصی ایجاد نمی‌کند.

ارزیابی در کلینیک

در کلینیک گفتار توان‌گستر، تصمیم درباره ابزارهای دیجیتال بر اساس نیاز ارتباطی و ارزیابی تخصصی انجام می‌شود. فناوری در صورت تناسب می‌تواند مکمل برنامه باشد، اما جای تعامل انسانی، تمرین کاربردی و درمان استاندارد را نمی‌گیرد. برای خدمات عمومی مرکز، صفحه گفتاردرمانی در کرج و برای مشکلات رشد زبان، مطلب تأخیر گفتار کودکان را ببینید.