۳۰ بیماری و اختلال مؤثر بر گفتار و زبان
مشکلات گفتار و زبان همیشه یک علت واحد ندارند. بعضی از آن‌ها مستقیماً به سیستم عصبی یا شنوایی مربوط‌اند و بعضی دیگر از راه رشد شناختی، حرکتی یا اجتماعی بر ارتباط اثر می‌گذارند. این فهرست برای آگاهی است و جایگزین تشخیص پزشکی یا گفتاردرمانی نیست.
اختلالات رشدی و عصبی
- اختلال طیف اوتیسم: می‌تواند بر ارتباط اجتماعی، زبان و استفاده کاربردی از گفتار اثر بگذارد.
- اختلال رشد زبان: درک یا بیان زبان بدون علت آشکار دیگری دشوار است.
- آپراکسی گفتار دوران کودکی: برنامه‌ریزی حرکات گفتاری مختل می‌شود.
- فلج مغزی: ممکن است کنترل حرکتی گفتار و بلع را درگیر کند.
- سندرم داون: رشد زبان، وضوح گفتار و مهارت‌های دهانی می‌توانند تحت تأثیر باشند.
- سندرم رت: می‌تواند با پسرفت مهارت‌های ارتباطی و حرکتی همراه باشد.
- کم‌توانی ذهنی: رشد زبان ممکن است متناسب با سطح رشد شناختی کندتر باشد.
- ADHD: توجه، سازمان‌دهی گفتار و مهارت‌های کاربردی زبان می‌توانند تحت تأثیر قرار گیرند.
اختلالات شنوایی
- کم‌شنوایی مادرزادی: ورودی شنیداری ناکافی می‌تواند رشد زبان را محدود کند.
- کم‌شنوایی اکتسابی: عفونت، آسیب یا بیماری ممکن است بر شنیدن گفتار اثر بگذارد.
- اوتیت میانی مکرر: افت شنوایی نوسانی می‌تواند بر درک صداهای گفتاری اثر بگذارد.
- اختلال پردازش شنیداری: تفسیر اطلاعات شنیداری در شرایط خاص دشوار می‌شود.
اختلالات حرکتی گفتار
- دیزآرتری: ضعف یا ناهماهنگی عضلات گفتار وضوح را کاهش می‌دهد.
- آپراکسی اکتسابی گفتار: برنامه‌ریزی حرکتی گفتار پس از آسیب مغزی مختل می‌شود.
- پارکینسون: بلندی صدا، سرعت و وضوح گفتار می‌تواند تغییر کند.
- ALS: ضعف پیشرونده عضلات ممکن است گفتار و بلع را درگیر کند.
- مولتیپل اسکلروزیس: بسته به محل درگیری، گفتار و صدا ممکن است تغییر کنند.
آسیب‌های مغزی و عروقی
- سکته مغزی: می‌تواند باعث آفازی، دیزآرتری یا آپراکسی شود.
- آسیب مغزی تروماتیک: زبان، توجه، حافظه و ارتباط اجتماعی ممکن است درگیر شوند.
- تومورهای مغزی: بسته به محل و درمان، گفتار یا زبان می‌تواند تغییر کند.
- صرع: در برخی سندرم‌ها یا موارد شدید ممکن است رشد زبان تحت تأثیر قرار گیرد.
اختلالات زبان و گفتار اختصاصی
- اختلال تلفظ: تولید یک یا چند صدای گفتاری دشوار است.
- اختلال واجی: الگوهای سازمان‌دهی صداهای زبان مختل می‌شوند.
- لکنت: روانی گفتار با تکرار، کشیده‌گویی یا گیر مختل می‌شود.
- اختلال صدای گفتاری: عنوانی گسترده برای مشکلات تولید و سازمان‌دهی صداهاست.
- اختلال ارتباط اجتماعی: استفاده کاربردی از زبان در تعامل دشوار است.
اختلالات صدا، ساختار و بلع
- اختلالات حنجره و صدا: گرفتگی، ضعف یا تغییر کیفیت صدا ایجاد می‌شود.
- شکاف کام: می‌تواند بر تشدید صدا و تولید برخی صامت‌ها اثر بگذارد.
- اختلال بلع: گاهی همراه با بیماری‌های عصبی یا ساختاری دیده می‌شود و نیاز به ارزیابی تخصصی دارد.
- آسیب عصب یا جراحی‌های سر و گردن: ممکن است گفتار، صدا یا بلع را تغییر دهد.
چه زمانی باید ارزیابی انجام شود؟
پسرفت گفتار یا زبان، شروع ناگهانی اختلال در بزرگسال، مشکل بلع، واکنش کم به صدا، تأخیر پایدار زبان یا نامفهوم بودن شدید گفتار از مواردی هستند که نیاز به بررسی دارند. در علائم ناگهانی عصبی، مراجعه اورژانسی ضروری است.
مسیر ارزیابی
بسته به مشکل، ممکن است گفتاردرمانگر، شنوایی‌شناس، متخصص مغز و اعصاب، متخصص اطفال یا روان‌شناس در ارزیابی نقش داشته باشند. برای کودکان، بخش رشد گفتار و زبان و برای بزرگسالان بخش گفتاردرمانی بزرگسالان و نورولوژی منابع مرتبط دارند.
گفتار توانگستر
در گفتار توانگستر، ارزیابی گفتار، زبان، روانی و در صورت ارتباط، بلع انجام می‌شود و در صورت نیاز ارجاع بین‌رشته‌ای پیشنهاد می‌گردد. برای آشنایی با خدمات، صفحه گفتاردرمانی در کرج را ببینید.
جمع‌بندی
مشکل گفتار یا زبان می‌تواند نشانه‌ای از شرایط بسیار متفاوت باشد. تشخیص علت بر اساس سن، سابقه، نوع علائم و ارزیابی تخصصی انجام می‌شود و درمان نیز باید متناسب با همان علت طراحی شود.
